» direct naar zoek en menu

Tijdschrift voor webwerkers » Artikel #150

HTTP: de basis voor interactie - belangrijke keuzes maken

HTTP is het stille jongetje in de hoek van een klas vol met aansprekende technologie zoals CSS, Javascript en Ruby on Rails. Het is echter een essentieel onderdeel van de gebruikersinteractie op een website: waar HTML en CSS de objecten in een website beschrijven, vertelt HTTP wat we met de objecten kunnen doen.

HTTP (Hypertext Transfer Protocol) is het protocol waarmee webpagina’s van de webserver naar de browser worden verstuurd. Iedereen heeft ermee te maken, maar ik merk dat dit onderwerp wel eens tussen wal en schip belandt, of anders gezegd, tussen front-end en back-end ontwikkelaar.

Aan de hand van een simpel voorbeeldscenario zal ik duidelijk maken waarom het protocol zo belangrijk is. Een simpel voorbeeld om dicht bij de essentie te blijven: hoe kies ik de juiste HTTP-instructies. Om dezelfde reden is er ook geen voorbeeldcode: ik denk dat er weinig verbeelding voor nodig is om dit voorbeeld te vertalen naar werkende code.

Krabbel, een notitie-applicatie

Stel dat we een kleine applicatie maken waarmee we notities aan een agenda kunnen toevoegen. De applicatie noemen we Krabbel. Krabbel maakt deel uit van een grotere website met op iedere pagina vaste navigatie naar alle hoofdelementen van de site.

Krabbel bestaat voor de eenvoud van het voorbeeld uit slechts twee functies, ‘Schrijf notitie’ en ‘Bekijk notitie’. Bij de twee functies horen ook twee templates. Om de notitie in te voeren is er een template met een formulier. Nadat de notitie is geschreven, wordt de notitie automatisch getoond in dezelfde template als ‘Bekijk notitie’.

Screenshot van het 'Schrijf notitie' formulier

Schrijf notitie

Op /krabbel/schrijf staat de pagina met het formulier om een notitie aan de agenda toe te voegen. Het formulier heeft twee velden: een dropdown met de datum en een tekstveld voor de notitie.

De bezoeker kiest de datum en schrijft een notitie „Niet vergeten extra sinaasappels te kopen”. De bezoeker klikt op de knop ‘Voeg toe’ onderaan het formulier.

Het formulier wordt nu verstuurd naar de server.

Browsers bieden de ontwikkelaar twee manieren om de gegevens naar de webserver te sturen: GET en POST, twee zogenaamde HTTP methodes. Een methode is een aanduiding wat de webserver moet doen met het document (beter gezegd: resource) op de URL waarnaar wordt verwezen. In het method attribuut van het <form> element kunnen we aangeven of de gegevens middels een ‘get’ of een ‘post’ moeten worden verstuurd.

Nu stuiten we op onze eerste ontmoeting met een keuze in het gebruik van het HTTP-protocol. Als we met een GET het formulier zouden versturen, dan zouden we in de URL het ingevulde formulier te zien krijgen:

/krabbel/schrijf?dag=08-03-28&notitie=Niet+vergeten+extra+sinaasappels+te+kopen

Hoewel dit technisch prima mogelijk is, is het geen mooie oplossing. Het is net alsof we een adres op een envelop schrijven en daar meteen maar de boodschap bij schrijven, in plaats van de boodschap in de envelop te stoppen. De ingevoerde data is nu plotseling zichtbaar in de logs van de webserver en misschien ook wel in de logs van de bezoekersteller. Je kunt als richtlijn aanhouden dat je data waarmee je de inhoud van de site wijzigt niet in een GET verstuurt, maar altijd in een POST of een PUT.

Formulier inhoud op de buitenkant van een brief geschreven: "Psst, vergeet niet een kado voor Maaike te kopen"

Het analoge equivalent van een formulier in een GET request

We kiezen er dus voor om het formulier met een POST te versturen naar de URL /krabbel/schrijf. Achter die URL zit een script dat de opgestuurde data kan verwerken. Dat kan in iedere programmeertaal, bijvoorbeeld PHP.

Krabbel doet verder niet veel bijzonders. Het controleert even of de ingevoerde datum een valide datum is, controleert of er geen HTML-code in de notitie staat en voegt de notitie vervolgens aan de database van de webserver toe. De database weet daarna te vertellen dat de nieuwe notitie een uniek nummer heeft gekregen waarmee de notitie weer opgehaald kan worden, laten we zeggen ‘42’.

De webserver is nu klaar met de verwerking van het formulier en wil de bezoeker een pagina tonen met de ingevulde notitie. In veel back-end omgevingen is het dan vanzelfsprekend om direct na de wijziging in de database de ingevulde data te renderen in de HTML template en die webpagina naar de browser terug te sturen. Daarbij lopen we echter tegen twee vervelende problemen aan.

Ten eerste wordt de notitie getoond in de browser op de URL /krabbel/schrijf.

De bezoeker is wellicht heel blij met zijn notitie en denkt later de notitie nog een keer te willen bekijken. De bezoeker maakt een bookmark aan. De volgende dag komt hij terug op de bookmark, ontdekt dat de notitie weg is en dat er een leeg ‘Schrijf een notitie’- formulier wordt getoond.

De browser heeft namelijk geen notitie-gegevens meegestuurd, waardoor de webserver denkt dat hij het formulier moet tonen. De browser onthoudt dat de pagina is getoond na het posten van een formulier. Daarmee stuiten we (vaak) op een tweede probleem;

Confirm: The page you are trying to view contains POSTDATA. If you resend the data, any action the form carried out (such as a search or online purchase) will be repeated. To resend the data, click OK. Otherwise, click Cancel.

Firefox 2-melding bij gebruik van de Terug-knop naar een verlopen pagina.

De bezoeker navigeert weg van de notitiepagina door op de link naar de homepage te klikken. Daarna wil hij weer teruggaan naar de notitiepagina en klikt op de Terug-knop. De browser toont vervolgens echter een waarschuwingsdialoog waarin wordt gezegd dat de pagina is verlopen. De bezoeker wordt gevraagd of het formulier opnieuw moet worden opgestuurd. In dit geval is het juiste antwoord „Nee, niet opnieuw opsturen”. De bezoeker kan echter niet weten wat het juiste antwoord is. Je moet weten hoe de applicatie werkt om te begrijpen wat wel of niet een goed idee is. Als in dit voorbeeld het formulier opnieuw zou worden opgestuurd, dan zou er een tweede notitie met dezelfde inhoud worden gemaakt.

Veel websites zijn zodanig geconfigureerd dat de pagina’s die worden gegenereerd door een programmeertaal niet worden gecached door de webbrowser. Vaak wordt er een Expires header meegestuurd waarin staat de pagina is verlopen op het moment dat de browser de pagina leest. Ik ga er even vanuit dat dit in dit voorbeeld het geval is. Out-of-the box heb je hier meestal geen probleem mee. Dit probleem treedt meestal pas op als de ontwikkelaar met brute kracht caching van content probeert te voorkomen. Helaas gebeurt dat regelmatig. Over het effectief cachen van content en conditional GET’s zou je een compleet boek kunnen schrijven [Boeken].

Een header is een klein stukje metadata bij de pagina die wordt verstuurd. Een bekende header is Content-Type, die aangeeft wat voor type document een pagina is.

Als we toch hadden gekozen voor een GET om het formulier op te sturen, dan hebben we nu waarschijnlijk twee dezelfde notities.

Redirect

De oplossing voor beide problemen is het gebruik van een redirect. Het is een goed gebruik om na het aanmaken van een nieuwe resource (een notitie in ons geval) de browser naar de URL voor die nieuwe resource te sturen. Zo zal Krabbel tegen de browser zeggen „Ga naar /notitie/42”. Omdat alles goed is gegaan, kiezen we in het antwoord van de webserver voor een HTTP status code uit de 200-reeks, namelijk ‘201 Created’, wat aangeeft dat er een nieuwe pagina (resource) is aangemaakt op de webserver.

Screenshot van de notitie webpagina

Bekijk notitie

De browser volgt de instructie van de webserver op en haalt vervolgens de notitie op van URL /notitie/42. Daar staat het tweede deel van de functionaliteit van Krabbel. De webserver haalt uit de database de notitie met ID 42, stelt een webpagina samen met de notitie daarin en stuurt die terug naar de browser. Nu hebben we een URL waar de notitie altijd bekeken kan worden en veilig gebookmarkt kan worden.

Een bijkomend voordeel is dat de twee URL’s ook ieder een eigen template houden. De pagina /krabbel/schrijf heeft een template met het invulformulier, /notitie/{id} heeft een template om de notitie te tonen.

Moet je nu altijd een redirect sturen na het opsturen van een formulier? Nee, de redirect is alleen bedoeld om aan te geven dat er een nieuwe resource op de webserver is aangemaakt. Dat voorkomt dat dezelfde notitie op meerdere URL’s getoond wordt, zodat je bijvoorbeeld geen probleem met bookmarken ondervindt. Het omzeilen van de verlopen cache is een neveneffect. Het tweede probleem met de verlopen cache had ook opgelost kunnen worden door de juiste headers mee te sturen (of de verkeerde headers weg te laten).

Wat te doen als de bezoeker foutieve data naar de webserver stuurde bij het aanmaken van de notitie? De webserver zal een foutmelding bij het formulier terugsturen samen met de correct invulde data. Hier wordt geen redirect gebruikt.

In schematische weergave ziet deze kleine actie om een notitie toe te voegen in onze applicatie er dan als volgt uit:

Schematische weergave van de stappen in Krabbel

Schematische weergave van de stappen in Krabbel (SVG illustratie [27KB])

Tenslotte

Hopelijk maakt dit kleine voorbeeld duidelijk dat zelfs als een applicatie bestaat uit een aantal simpele stappen er een aantal belangrijke keuzes worden gemaakt in de interactie tussen browser en server. Ik wil zelfs beweren dat de webby-ness van een applicatie, naast templates, voor een belangrijk deel wordt bepaald door je keuzes in HTTP-instructies.

Moet je die keuzes nog wel zelf maken? Er begint meer aandacht voor dit onderwerp te komen in frameworks. De scaffolding code van Ruby on Rails zet al een complete set van URL’s klaar om resources aan te maken, te wijzigen en te verwijderen.

Veel lower-level frameworks maken echter geen onderscheid tussen formuliergegevens in de (GET) query string of in (POST) message bodies. Java’s HttpServletRequest is een notoir voorbeeld hiervan. Als de front-end developer de methode in een formulier ook open laat, kiest hij impliciet voor een GET request. Front-end en back-end developer zullen in zo’n geval samen tot een afspraak moeten komen. En zo zijn er veel meer aspecten die deze frameworks open laten.

Zijn er goede voorbeelden van het gebruik van HTTP in complexere applicaties? Er zijn weinig beschrijvingen van toepassingen van het HTTP protocol buiten de webservices-wereld. De Atom Publishing specificatie is redelijk helder en, alhoewel in eerste instantie niet direct bedoeld voor webbrowsers, tot op zekere hoogte te vertalen naar gebruik in gewone webapplicaties.

Is dit ook van toepassing in AJAX en SPI situaties? In zekere zin heb je met AJAX meer vrijheid en hoef je je minder van de browser aan te trekken. Toch blijven veel van de regels voor HTTP gelden.

Gebruik eens een proxy tussen je webbrowser en de webserver als je wilt weten hoe jouw favoriete webapplicatie de interactie tussen browser en webserver oplost. Proxies zoals Fiddler en Charles kunnen op een prettige manier visueel tonen welk verkeer tussen de browser en server heen en weer gaat [Links]. Firebug toont ook wat er gebeurt, maar kan requests niet naspelen of aanpassen. Het gebruik van een debugging proxy is ook essentieel als je wilt weten wat er onder water gebeurt bij bijvoorbeeld AJAX calls.

Verwijzingen

Auteur

Jeroen Pulles

is een software engineer uit Rotterdam met meer dan 10 jaar ervaring in de ontwikkeling van websites. Jeroen is onlangs gestart met Metro Parc, een bedrijf dat zich specialiseert in webtechniek voor brede doelgroepen, na eerdere avonturen bij Fabrique, Xirion en Technische Universiteit Delft.

Publicatiedatum: 05 juni 2008

Let op

Naar Voren is op 18 juli 2010 gestopt met publiceren. De artikelen staan als een soort archief online. Het kan dus zijn dat de informatie verouderd is en dat er inmiddels veel betere of makkelijkere manieren zijn om je doel te bereiken.

Copyright © 2002-2016 » NAAR VOREN en de auteurs